1. “SAMANYOLU” (1’inci bölüm)

Değerli dostlar!

Ünlü filozof Sokrateas; “Müzik ruhun gıdasıdır” der.

İnsan olup da, dünya kurulalı beri bu gıdadan nasiplenmeyen var mıdır, acaba?

Pek sanmam!

Bize gelince…

Öncelikle tutku derecesinde bir TSM hayranı olduğumu belirtmek isterim.

Tabi dinleyici olarak önceliğim TSM olmakla beraber, en az onun kadar Türk Halk Müziği’ni de severim.

Arabesk denilen türü ise, -bana çok itici geldiğinden- hiçbir zaman sevmedim, sevemedim.

Hani, “Zevkler ve renkler tartışılmaz” denir ya…

Sevenlere de saygı duyarım.

Bu kısa girişten sonra asıl konuya geleyim.

Efendim, severek dinlediğimiz, bazılarını da mırıldandığımız, hatta eş-dost toplantılarında istek üzerine yorumladığımız müzik eserlerinin öykülerini çoğumuz pek de merak etmeyiz.

Ama ben merak edip…

Kimini eserlerin sahiplerinden yani birinci ağızdan dinleyerek, kimini de başka kaynaklardan derleyerek, not defterime kaydetmiştim.

Artık defteri açıp, siz değerli dostlarımla paylaşmanın zamanı geldi.

Dilerseniz, İsmet Nedim’den sonra besteleri beni en çok etkileyen Türk Musıkisinin önemli bestekarlarından Teoman Alpay’ın bugün ölüm yıl dönümü (1933 Çanakkale-11 Şubat 2005 Çanakkale) olması nedeniyle, “Samanyolu” ile başlayalım.

***

Bazı şarkılar, türküler vardır ki, bestekarının veya derleyicisinin adıyla değil, onu en güzel yorumlayan sanatçının adıyla özdeşleşir.

Buna en güzel örnek, “Samanyolu”dur.

Öyle ki, bu muhteşem eserin sözleri ve bestesi kendisine ait olmamasına rağmen, adeta Berkant’la özdeşleşmiş, onun “Bay Samanyolu” lakabıyla anılmasına vesile olmuştur.

Berkant’ın sanatçılığı ve “Samanyolu”nu yorumlaması tartışılmaz ise de…

Kendimi bildim bileli, bu muhteşem eserin kime ait olduğu hep tartışıla gelmiştir.

Tartışılan iki isim ise, Metin Bükey ve Teoman Alpay’dır.

Çünkü Berkant’ın plağının üzerinde Söz: Teoman Alpay, Müzik: Metin Bükey ibaresi vardır.

Plağın kapağına itibar etmiş olmalı ki, Türk Musıkisi Vakfı’nın kayıtlarında da “Samanyolu” için; “Söz: Teoman Alpay, Beste: Metin Bükey” ibaresine rastlıyoruz.

TRT Repertuarı dahil pek çok yerde Söz: Teoman Alpay, Müzik: Metin Bükey ibareleri geçse de, TRT Müzik kanalında yayınlanmakta olan “Akşam Sefası” programlarından birinde Söz: Metin Bükey, Beste: Teoman Alpay şeklinde düzeltme yapılmış olduğunu gördüm.

Gelelim tartışmalara…

Bestenin, 1967 yılında Berkant’ın yorumuyla bir anda zirveye çıkması üzerine başlayan tartışmalar zaman zaman hız kesse de…

Udi BestekarTeoman Alpay’ın 11 Şubat 2005 tarihinde vefatı üzerine yeniden alevlenmişti.

Dilerseniz önce, yakın arkadaşı olup, müzik ansiklopedilerine “Türk Müziği’nde reform yapan sanatçı” olarak adını yazdıran ünlü ses sanatçısı ve Agora Meyhanesi, Adını Anmayacağım, Arım balım peteğim, Benim de canım var, Boş kalan çerçeve, Oyun bitti, Gelincik, Seven ne yapmaz…başta olmak üzere çoğu popüler olmuş 300 ölümsüz eserin bestecisi İsmet Nedim’den dinlediklerimle başlayalım.

10 Temmuz 2011 Pazar günü Selimpaşa’daki yazlığında, yaptığım bir kitap hazırlığı için, aynı zamanda aile dostumuz da olan İsmet Nedim’le uzun bir söyleşide bulunmuştum.

Özel sohbetlerimizde Teoman Alpay’la olan dostluklarından bahseden İsmet Nedim’in, en doğru bilgiyi verebileceğini düşünerek, söyleşide konuyu bir ara “Samanyolu”na getirmiştim.

İsmet ağabeyin anlattığına göre, devamlı içen merhum Teoman Alpay’ın ayık olduğu gün yoktur.

İsmet Nedim, “Samanyolu”nun öyküsüne geçmeden önce, Udi BestekarTeoman Alpay’la Ankara Radyosu’nda beraber çalıştıklarından ve daha sonra yollarının İstanbul’da da kesiştiğinden bahisle sözü, o yıl program yaptığı Taksim Belediye Gazinosu’nda geçen bir olaya getiriyor:

“ Bir gün gazinonun patronu Kazım bey (o zamanın ünlü ses sanatçısı Aysel İpar’ın eşi), Teoman Alpay hakkında ileri geri konuşuyor, bana da onunla ilgili sorular yönelterek ağzımdan aleyhinde laflar almaya çalışıyor. Hatta ‘Serserizm peşinde’ diye de bir laf söylüyor, Teoman Alpay için. Tabi, beklediği cevapları vermiyorum, vermediğim gibi de onun bu tutumunu eleştiriyorum. Aramızda küçük bir tartışma çıkıyor. Benim gazinodan ayrılacağım endişesiyle Aysel İpar araya girerek eşini, ‘Sen ne yapıyorsun? Adamı kaçıracaksın’ gibi sözler söylüyor. Böylece tartışma büyümeden orada bitiyor.”

Teoman Alpay’ın çok içki içtiğini ama en güzel bestelere de imzasını attığını vurgulayan İsmet Nedim, sözü, Odeon Plakçılık’da geçen bir olaya getiriyor:

“O gün, sözlerini bestelediğim Şair Mehmet Erbulan’ın telif haklarını tahsil için Odeon Plakçılık’a gitmiştim. Teoman Alpay da oradaydı. O da bazı eserlerinin telif hakkını tahsile gelmiş. Plak şirketinin Daire Müdürü MoizFiliba adlı Musevi bir vatandaşımızdı. Metin Bükey’den Metin Bokey diye bahsederdi. Teoman Alpay, bir ara beni kebap yemeye davet etti. Kebapları yerken Teoman abi bana, ‘Bak yeni bir beste yaptım. Sana dinletmek istiyorum’ dedi. Hemen bir yerden aceleyle bir ut buldurdu. Başladı çalmaya. Ut’tan Samanyolu’nun notaları dökülmeye başladı. Bunu nerede bestelediğini sordum. “Meyhanede” diye cevap verdi. ‘Senin sisteminde (tarzında) besteledim’ demeyi de ihmal etmedi. Yanında kimler olduğunu sorduğumda, Metin Bükey’ cevabını verdi.”

İsmet Nedim’in ifadesine göre, her nasılsa, Metin Bükey bu bestenin peçeteye yazılmış sözlerini ve notasını Teoman Alpay’dan alır, Berkant’a verir. Berkant da meşhur eder. Ama plağın kapağında Teoman Alpay’ın adı, söz yazarı, Metin Bükey’in adı ise bestecisi olarak yer alır.

Bizim düşüncemize gelince…

Metin Bükey, Yeşilçam filmlerinin ünlü müzik direktörüdür.

Bir başka tabirle, Türk Musıkisi’nin başkalarına ait popüler eserlerini aranje eden (düzenleyen) başarılı bir müzik adamıdır.

Eğer dikkat etti iseniz, “Müzik Direktörü: Metin Bükey” diye yazar, eski Yeşilçam filmlerinin afişlerinde ve jeneriklerinde.

Metin Bükey’in bestekarlık yönüne gelince…

Türk Musıkisi Vakfı’nın verdiği bilgilere göre kayıtlarda, Samanyoludahil 6 bestesi (!) görünüyor. Bu 6 bestenin 5’i ise hiç bilinmez.

Bilen varsa, lütfen bize ulaştırsın.(bkz. “Türk Musıkisi Vakfı, Türk Müzik Kültürü’nün Hafızası Nota Arşivi için Tıklayınız”

“turksanatmuzigi.org” adlı site, Metin Bükey’i şöyle tanımlıyor:

“Sayısız vizyon filme müzik yapan Metin Bükey, Türk sinemasında 150’den fazla filmin müziğini yapmıştır. Ayşecik, Küçük Hanım, Cilalı İbo serilerin de müziklerini yapan Metin Bükey, güftesi kendisine, bestesi ise Teoman Alpay’a ait olan “Samanyolu” filminin müziği ile anımsanır.”

Oysa güfte de Teoman Alpay’ındır.

Her halde, bunca yıldan sonra saf dışı bırakmamak için, Metin Bükey’e söz yazarı kılıfı uydurulmuş olsa gerek, diye düşünüyorum.

Yıllarca sürdürülen bir yanlış, bir başka yanlışla düzeltilmeye çalışılmış, sözüm ona!

Dikkat ettiyseniz yukarıdaki tanıtım metninde, Metin Bükey’in bestecilik yönünden hiç bahsedilmemiş.

Teoman Alpay’a gelince…

Udi BestekarTeoman Alpay;“Buruk acı”, “Ayrılmalıyız artık”, “Sevmekten kim usanır”, “Kaçamazsın kaçamazsın, sen ellerin olamazsın”, “Gökyüzünde yalnız gezen yıldızlar”, “At kadehi elinden”, “Nasıl geçti habersiz o güzelim yıllarım”, “Bahar geldi gül açıldı”, “Hani bir gün gelecektin (Yalancısın yalancısın)”, “Sarmaşık gülleri”, “Dün Göztepe’nin neş’eli bir hali vardı”, “Böyle mi esecekti son günümde bu rüzgar”, “Kalbimi kıra kıra”, “Dışarda bir yaz yağmuru, yaş sokaklar sensiz bensiz”, “Kıskanırım seni ben”, “Sürülmez sefa (kadın)” gibi çoğu batı tarzında olmak üzere yüzlerce ölümsüz eserin altına imzasını atmış çok büyük bir bestekardır.

Bir tarafta, 6 bestesinin beşi hiç bilinmeyen bir Metin Bükey…

Öte yanda ise, 76’sı TRT Repertuarında olmak üzere çok sayıda popüler besteye imza atmış olan Teoman Alpay.

İsmet Özoğuz’a ait “Hep O şarkılar” (İnci Yayıncılık, İstanbul,1999)adlı kitapçığın 352’nci sayfasında ise söz yazarından bahsedilmemiş olsa da, “Beste”nin karşısındaki isim Teoman Alpay’dır.

Yukarıda konuya ilişkin anılarını naklettiğimiz Müjde Ar, İsmet Nedim, Erkan Özermanve Av.İbrahim Engin, üstadın özellikle içkiye düşkünlüğüne vurgu yaptıklarına göre…

Öyle anlaşılıyor ki, ünlü “Samanyolu”,Alpay’ın vaki sarhoşluklarından birine denk gelerek, amiyane tabirle gümbürtüye gitmiş.

Böylece üstat üç otuz paralık rakısıyla efkar dağıtırken, gerçek sahibi olduğu “Samanyolu”nun kaymağını bir başkası yemiş!

Bizim kanaatimizi soracak olursanız; söz de, beste de Teoman Alpay’ındır.

(“Samanyolu”na, başkalarının anlatımıyla yarın da devam edeceğiz. S.Ç.)